कलचुरी वंश र नेपाल: एक ऐतिहासिक विश्लेषण - राकेशप्रसाद चौधरी
कलचुरी वंश र नेपाल: एक ऐतिहासिक विश्लेषण राकेशप्रसाद चौधरी नेपालको प्राचीन इतिहासमा धेरै वंशहरूको योगदान रहँदै आएको छ। तर , एउटा कम अध्ययन गरिएको तर महत्त्वपूर्ण वंश हो - कलचुरी वंश। भारतको मध्य तथा पश्चिमी भूभागमा व्यापक प्रभाव जमाएको यस वंशको उपस्थिति नेपालका केही क्षेत्रमा समेत रहेको ऐतिहासिक , पुरातात्त्विक र मौखिक प्रमाणहरूबाट संकेत मिल्दछ। विशेषतः मिथिला , मधेश , र कर्णाली क्षेत्रहरूमा कलचुरी प्रभावका सम्भावना बलिया छन्। मिथिला – मधेश क्षेत्रमा कलचुरी प्रभाव : कलचुरी वंश मूलतः दक्षिण – पश्चिम भारतको छत्तीसगढ़ , मध्यप्रदेश , महाराष्ट्र तथा काशी (वर्तमान उत्तरप्रदेश) क्षेत्रमा सशक्त साम्राज्य सञ्चालन गरेका क्षत्रिय वंश थिए। गंगेयदेव , लक्ष्मीकर्णजस्ता शासकहरूले १०औँ – १२औँ शताब्दीसम्म उत्तरी भारतमा प्रभुत्व जमाए। यस वंशका केही शाखाहरू (विशेषतः गुप्त – काल उत्तरार्धतिर) उत्तर बिहार र दक्षिण नेपाल (मधेश क्षेत्र) तर्फ सरेको उल्लेख पौराणिक , अभिलेखीय तथा मौखिक इतिहासमा पाइन्छ। बलिराजगढ़मा उत्खनन क्रममा भेटिएका पुरातात्त्विक वस्तुहरू (ईंट , शिलालेख , प्रस्त...